Tình Hình Biển Đông: Diễn Biến và Dự Báo

Biển Đông đang nằm trong tâm điểm của vòng xoáy cạnh tranh địa chiến lược, địa quân sự, địa kinh tế, địa chính trị do vùng biển này hội tụ nhiều nhân tố quan trọng liên quan tới giao thông đường biển, đường không, kinh tế biển, vận tải quân sự và hợp tác quốc tế. Biển Đông cũng là nơi giao nhau về lợi ích của một số nước lớn trên thế giới như Mỹ, Nga, Nhật Bản, Trung Quốc, Ấn Độ Australia và cận kề với một số nền kinh tế năng động có tốc độ phát triển nhanh như Việt Nam, Malaysia, Indosesia, Philippines và Singapore. Biển Đông trong năm 2019 đã có những diễn biến phức tạp khi Trung Quốc vi phạm vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam cũng như nhiều quốc gia khác bất chấp các quy định của luật pháp quốc tế. Dự báo, trong năm 2020 và những năm tiếp theo tình hình ở Biển Đông sẽ tiếp tục diễn biến phức tạp do cạnh tranh giữa các nước lớn sẽ ngày càng gay gắt.

Những động thái của Trung Quốc

N ăm 2018, tình hình Biển Đông không có quá nhiều biến động lớn. Trung Quốc nhiều lần triển khai máy bay ném bom H-6K hạ cánh xuống đảo Phú Lâm ở quần đảo Hoàng Sa thuộc chủ quyền Việt Nam, xây dựng thêm cấu trúc quân sự mới phi pháp trên Đá Bông Bay thuộc nhóm đảo An Vĩnh, quần đảo Hoàng Sa. Trong khi đó, Mỹ và các nước đồng minh tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động tuần tra đảm bảo tự do hàng hải và hàng không quốc tế. Mục đích của các cuộc tuần tra nhằm hướng đến ngăn chặn mưu đồ phong tỏa đường biển, hạn chế tiếp cận các vùng biển.

N ăm 2019, Trung Quốc bước vào giai đoạn sử dụng một số đảo nhân tạo ở huyện đảo Trường Sa thuộc chủ quyền của Nhà nước Việt Nam nhằm phục vụ cho mục đích huấn luyện, diễn tập quân sự. Trong đó đặc biệt phải kể đến việc Trung Quốc nâng cấp cầu cảng ở đá Chữ Thập thành cảng cung ứng dịch vụ hậu cần, quân sự. Trung Quốc cũng nhiều lần điều máy bay vận tải quân sự tới đá Vành Khăn, lắp đặt thiết bị gây nhiễu tiên tiến trên đá Vành Khăn và đá Chữ Thập, triển khai tên lửa đối không cùng tên lửa hành trình diệt hạm trên một số đảo nhân tạo phi pháp ở cả quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa thuộc chủ quyền của Nhà nước Việt Nam. Trung Quốc tiếp tục đưa tàu hải quân đến Trường Sa và cho các tàu của lực lượng dân quân biển hiện diện ở khu vực vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam. Từ ngày 04/07/2019-24/10/2019, Trung Quốc đã triển khai tàu HD-8 và nhóm tàu bảo vệ, xâm phạm nghiêm trọng vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam.

Về mặt quân sự

Trong năm 2019, Trung Quốc chủ yếu tập trung vào việc sử dụng 7 đảo đá đã được quân sự hóa ở quần đảo Trường Sa, như cho máy bay quân sự hạ cánh xuống sân bay ở đá Chữ Thập và tiến hành các hoạt động diễn tập, huấn luyện khác. Ngoài ra, Bắc Kinh cũng tiếp tục triển khai thêm một số trang thiết bị, khí tài quân sự ra đảo Phú Lâm, thuộc quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam, đồng thời tiến hành nhiều cuộc tập trận bắn đạn thật trên Biển Đông. Trong đó, có nhiều cuộc tập trận huy động một lượng lớn phương tiện vũ khí cũng như quân nhân tham gia. Hầu hết các cuộc tập trận của Trung Quốc đều diễn ra ở khu vực biển xung quanh quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa thuộc chủ quyền của Việt Nam. Từ ngày 03/07 - 24/10/2019, tàu khảo sát Hải dương Địa chất 8(Haiyang Dizhi 8)của Trung Quốc đã vào thăm dò trái phép trong vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam ở khu vực phía Nam Biển Đông, đi theo bảo vệ tàu này có các tàu cảnh sát biển và các tàu dân quân biển. Việc đẩy mạnh các hoạt động tuần tra, tập trận phi pháp trong khu vực không chỉ đi ngược lại cam kết của Trung Quốc là gìn giữ môi trường hòa bình ở Biển Đông, mà còn vi phạm hiến chương Liên hợp quốc, vi phạm Công ước của Liên hợp quốc về Luật Biển quốc tế năm 1982, vi phạm Tuyên bố ứng xử các bên trên Biển Đông (DOC) mà Trung Quốc đã ký với ASEAN năm 2002 ở thủ đô PhnomPenh của Campuchia.

Trung Quốc đã biên chế nhiều loại vũ khí khủng ở Biển Đông: Trong năm 2019, Trung Quốc đã hạ thủy và đưa vào hoạt động tàu hàng không mẫu hạm Type 001A, là tàu sân bay đầu tiên do Trung Quốc tự sản xuất và có thể chở theo 32 chiến đấu cơ J-1. Tàu sân bay đầu tiên do Trung Quốc tự đóng lẽ ra phải được đưa vào biên chế hải quân từ tháng 4, nhưng giai đoạn thử nghiệm con tàu kéo dài hơn dự kiến, khiến một số nhà quan sát cho rằng nó gặp trục trặc về kỹ thuật. Ngoài ra còn có tàu khu trục 12.000 tấn được trang bị tên lửa dẫn đường, được đánh giá là một trong những chiến hạm đáng gờm nhất trên thế giới và tàu ngầm Type 095, sở hữu hệ thống đẩy không khí độc lập mới- AIP tạo điều kiện để tàu ngầm này duy trì hoạt động dưới mặt nước trong nhiều tháng. Trung Quốc sẽ đưa vào sử dụng một số loại hình máy bay mới như máy bay cảnh báo sớm JK-600, máy bay ném bom chiến lược H-20, máy bay tiêm kích J-20, máy bay vận tải cỡ lớn Y-20, trực thăng Z-20.

Về mặt đối ngoại

Trung Quốc đã tiến thực hiện các hoạt động mang tính chất song phương trong giải quyết vấn đề Biển Đông, nhằm mục đích tránh quốc tế hóa vấn đề Biển Đông, mặt khác Trung Quốc lại không thực hiện nghiêm túc Thỏa thuận về những nguyên tắc cơ bản chỉ đạo giải quyết vấn đề trên biển giữa nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa. Trong chuyến thăm chính thức Việt Nam, Chủ tịch Tập Cận Bình đã ký tuyên bố chung Việt - Trung, trong đó khẳng định lại hai bên cam kết đảm bảo hòa bình ổn định khu vực. Trong chuyến thăm Hoa Kỳ, đặc biệt, trong cuộc họp báo quốc tế ở nhà trắng, Chủ tịch Tập Cận Bình tuyên bố rằng Trung Quốc không quân sự hóa Biển Đông. Tuy nhiên, trên thực tế Trung Quốc đã đi ngược lại với điều cam kết của mình. Hành động của Trung Quốc sẽ khiến cộng đồng quốc tế hiểu rõ bản chất âm mưu độc chiếm Biển Đông của Trung Quốc. Điều này không chỉ khiến Trung Quốc đã tự cô lập họ trong khu vực, đặc biệt trong mối quan hệ với các nước ASEAN, mà còn khiến uy tín, danh dự quốc gia của Trung Quốc bị tụt giảm nghiêm trọng.

Về mặt khai thác tài nguyên khoáng sản ở Biển Đông

Trung Quốc một mặt đẩy mạnh các hoạt động thăm dò, khai thác tài nguyên khoáng sản, dầu khí ở Biển Đông, bao gồm tiếp tục hỗ trợ, đầu tư cho ngư dân đánh bắt, nuôi trồng hải sản trên biển, nhất là tại các vùng biển tồn tại tranh chấp ở quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa và bãi cạn Scarborough mà Trung Quốc gọi là Hoàng Nham. Mặt khác, Trung Quốc tiếp tục áp đặt các lệnh cấm đánh bắt cá đơn phương hàng năm trên biển, đồng thời gia tăng các hoạt động tuần tra, giám sát, bắt giữ, xua đuổi tàu cá các nước khác, vốn hoạt động hợp pháp trong các ngư trường truyền thống của họ. Bộ Nông nghiệp Trung Quốc hằng năm thường đơn phương ra thông báo ngừng đánh cá từ 12h ngày 01/5 đến 12h ngày 16/8 trên vùng biển từ 12 độ vĩ Bắc đến đường giao giới vùng biển Phúc Kiến - Quảng Đông, kể cả vịnh Bắc Bộ và vùng biển thuộc chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán của Việt Nam. Bên cạnh đó, Trung Quốc còn tiếp tục gia tăng các hoạt động ngăn cản các nước ven Biển Đông hợp tác khai thác dầu khí với nước ngoài.

Về mặt nghiên cứu

Trung Quốc tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động nghiên cứu về Biển Đông. Nước này đã thành lập thêm các Trung tâm nghiên cứu khoa học tổng hợp về biển cấp quốc gia nhằm mở rộng giao lưu hợp tác biển giữa Trung Quốc và ASEAN, thúc đẩy phát triển kinh tế biển và góp phần xây dựng đại chiến lược Vành đai và con đường. Mặt khác, Trung Quốc cũng dùng chính những hoạt động nghiên cứu khoa học này để bao biện cho các tuyên bố chủ quyền của mình trên Biển Đông.

Ngày 05/12/2019, tại họp báo thường kỳ, trả lời câu hỏi của phóng viên đề nghị cho biết phản ứng của Việt Nam trước thông tin Trung Quốc triển khai khinh khí cầu do thám ở đá Vành Khăn, Biển Đông và việc tàu Hải cảnh của Trung Quốc hiện diện ở Biển Đông ngày 29/11/2019, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng cho biết: “Một lần nữa, tôi xin khẳng định: Việt Nam có đầy đủ cơ sở pháp lý và bằng chứng lịch sử Việt Nam khẳng định chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, phù hợp với luật pháp quốc tế. Việt Nam đề nghị các bên liên quan tôn trọng chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán của Việt Nam, tuân thủ nghiêm túc luật pháp quốc tế và có những đóng góp trách nhiệm, xây dựng, duy trì an ninh, an toàn, hòa bình, ổn định ở khu vực Biển Đông. Về thông tin liên quan đến việc tàu của Trung Quốc đi vào vùng biển của Việt Nam, chúng tôi sẽ xác minh thông tin này. Tuy nhiên, tôi xin khẳng định: Các lực lượng chức năng của Việt Nam luôn giám sát chặt chẽ mọi hoạt động trên vùng biển của Việt Nam được xác lập phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước của Liên hợp quốc về Luật Biển -UNCLOS 1982. Mọi hoạt động trên vùng biển của Việt Nam cần tuân thủ các quy định của UNCLOS 1982 và các quy định liên quan của Việt Nam."

Cùng với việc đẩy mạnh các hoạt động trên thực địa và củng cố chứng cứ pháp lý nhằm khẳng định chủ quyền phi pháp ở Biển Đông, Trung Quốc tiếp tục tuyên truyền về biển đảo một cách nhất quán, thống nhất từ trung ương đến địa phương. Nội dung tuyên truyền của Trung Quốc tiếp tục xoay quanh việc tự bao biện cho cái gọi là “chủ quyền” và hành động phi pháp ở hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa trên Biển Đông, tìm cách chỉ trích, đổ lỗi cho các nước khác gây căng thẳng trong khu vực và mua chuộc, lôi kéo, thậm chí là ép buộc các nước ủng hộ Trung Quốc. Bắc Kinh vẫn tập trung sử dụng cơ quan