Giáo xứ Thủ Thiêm Saigòn mừng 150 năm thành lập

VietCatholic News (23 May 2009 17:53)

SAIGÒN - Ở bên kia sông Sài Gòn có một ngôi nhà thờ được thành lập đã lâu năm, trở thành nhân chứng cho chặng đường dài lịch sử của một vùng dân cư và thăng trầm với 150 năm hiện diện. Đó là nhà thờ Thủ Thiêm.

Bối cảnh và lịch sử

Thủ Thiêm là một vùng quê nhỏ bé, nằm ven sông Sài Gòn ít ai biết đến. Người dân địa phương truyền miệng nhau rằng, Thủ Thiêm là vùng đất bồi mỗi ngày một cao thêm nhờ sông Sài Gòn nên lúc đầu người ta gọi là Thổ Thêm (Thổ, tiếng Hán Việt là đất). Với thời gian người ta đổi thành Thủ Thêm, đồng âm đầu với những vùng lân cận như Thủ Dầu Một, Thủ Đức; và dần dần, từ “Thêm’ được đọc trại ra là “Thiêm”.

Trước đây, khi Việt Nam chưa thuộc quyền đô hộ của người Pháp, Thủ Thiêm bấy giờ gần như hoang vu với rừng tràm, rừng chủi, không khác gì truông nhà Hồ dưới thời Chúa Nguyễn, dân cư chỉ ở thưa thớt ven rừng. Trong rừng là giang sơn của thú dữ, rắn rết và giặc cướp đã dùng nơi đây làm sào huyệt để lẩn trốn mỗi khi cướp của giết người; quan quân không bao giờ dám vào đây để truy tầm.

Giáo họ Thủ Thiêm ra đời vào khoảng giữa thế kỷ 19, nằm đối diện bên kia sông của thành Sài Gòn. Thời trước, nơi đây không có người theo đạo sinh sống vì là nơi hay bị bắt bớ đạo.

Tháng 2 năm 1859, khi quân Pháp chiếm được thành Sài Gòn, người dân địa phương bỏ chạy hết để lánh nạn. Nhưng nhiều người giáo dân ở các nơi vùng Gia Định, Biên Hòa lại kéo đến sinh sống, cất nhà cửa. Lúc đó chính quyền đã bán rẻ đất cho dân và đặc biệt còn tặng cho các tín hữu một ngôi đình bỏ hoang gần chợ, rồi cho thêm đất đai…thế là một ngôi nhà thờ được hình thành.

Thánh lễ tạ ơn

Sáng thứ bảy, ngày 23/5/2009, cộng đoàn giáo xứ Thủ Thiêm đã hân hoan dâng thánh lễ tạ ơn mừng 150 năm thành lập giáo xứ.

Đoàn đồng tế từ nhà xứ tiến vào nhà thờ một cách trang trọng. Đức Hồng y GB. Phạm Minh Mẫn đã cắt sợi chỉ nhỏ để những trái bong bóng nhiều mầu tung bay lên trời như hòa chung niềm vui của giáo xứ, của mọi người tham dự hôm nay, làm một.

Trước thánh lễ, cha chánh xứ GB. Lê Đăng Niêm đã trân trọng đọc sắc lệnh được phép khai mạc năm thánh vào ngày 23/5/2009 và bế mạc vào ngày 28/6/2010 của Tòa Thánh ban cho giáo xứ Thủ Thiêm; và theo đó cộng đoàn giáo dân và những người tham dự được lãnh Ơn Toàn Xá khi tham dự những cử hành thánh trong thánh lễ khai mạc và bế mạc, những Chúa nhật cuối tháng, lễ bổn mạng giáo xứ Phêrô và Phaolô, lễ các Thánh Tử Đạo Việt Nam, lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội, lễ Chúa Giáng Sinh và lễ thánh Giuse.

Trong thánh lễ, Đức Hồng y đã ngỏ lời với cộng đoàn Thủ Thiêm về đạo làm con Thiên Chúa và đạo làm người trong xã hội. Nếu chữ HIẾU đứng đầu trong đạo làm người thì cội nguồn tổ tiên số 1 chính là CHA TRÊN TRỜI; cần cầu nguyện xin ơn Chúa giúp sức cho chúng ta biết làm tròn bổn phận làm con Thiên Chúa…Chúng ta nhận được những quà tặng của Thiên Chúa thì cách tạ ơn tốt nhất là chia sẻ món quà đó trên đất nước chúng ta. Cụ thể là chia đức tin, vì ƠN ĐỨC TIN đã đến trên đất nước chúng ta 500 năm nay, mà nhiều vị đã phải nỗ lực gieo trồng, nhiều vị khác đổ máu làm chứng nhân,còn chúng ta thì phải tuyên xưng và rao giảng Tin Mừng.

Đức Hồng y còn có những lời chúc tốt đẹp cho cha sở, cha phó, Hội Đồng Mục Vụ và cộng đoàn dân Chúa nơi đây.

Được biết, giáo dân giáo xứ Thủ Thiêm đang phải tản mác vì Nhà Nước đang giải tỏa năm phường để qui hoạch khu đô thị mới. Nhà thờ và nhà dòng Mến Thánh Giá Thủ Thiêm cũng nằm trong khu qui hoạch đô thị đó. Có ý kiến cho rằng, nếu Nhà Nước qui hoạch khu đô thị ở nơi nào, trong đó có nhà thờ hay cơ sở tôn giáo, thì nên bàn hỏi lấy ý kiến của nhiều người trong khu vực và bàn bạc với Tòa Giám Mục có liên quan đến khu vực đó thì hay nhất.

Một giáo xứ thăng trầm theo thời gian và công việc

Có thể nói giáo xứ Thủ Thiêm trong chặng đường 150 năm đã qua 5 giai đoạn:

Giai đoạn hình thành; 1859 đến 1873
Giai đoạn xây dựng và củng cố: 1784 đến 1917
Giai đoạn trưởng thành: 1917 đến 1953
Giai đoạn phát triển: 1953 đến 2002
Giai đoạn hiện nay.

Thật vậy, giáo xứ Thủ Thiêm chỉ có 4.000 giáo dân, nhưng cha sở Gioan Baotixita Lê Đăng Niêm và cha phó Laurensô Hoàng Bá Quốc Huy phải giúp phần thiêng liêng cho hội dòng Mến Thánh Giá Thủ Thiêm là một cộng đoàn độc lập nằm trong ranh giới xứ đạo; một nhà nguyện nằm dọc theo con đường cạnh bờ sông Sài Gòn cách giáo xứ 3 km, và còn công việc mục vụ cho giáo dân ở làng phong Thanh Bình.

Giáo xứ Thủ Thiêm qua chặng đường dài đến nay đã có những nếp sinh hoạt quen thuộc như bao xứ đạo lâu đời khác. Với những mốc điểm về thời gian như thế cho thấy giáo xứ được hình thành và lớn lên từng ngày trong tình thương của Thiên Chúa Quan Phòng, cộng với bao nhiêu công khó của các bậc tiền nhân, quí cha và quí tu sĩ đến phục vụ nơi đây và không thể quên công lao của quí ân nhân chung tay hy sinh vất vả.

Maria Vũ Loan

Bình luận

conchien (24-05-2009, 05:20 PM): Cám ơn pethoang về bài này! đọc tiểu sử hình thành của Giáo xứ , tôi chợt nhớ lại hồii còn rất nhỏ đã 1 lần cùng gia đình đến giáo xứ này 1 tai nạn cũng là 1 kỷ niệm tôi bị trượt chân té và gãy tay phải băng bó!Đọc bài này ký ức trong tôi chợt quay về mới đây mà đã mấy chục năm!Nhân kỷ niệm 150 năm thànhlập , nguyện xin Thiên Chúa là Cha toàn năng luôn gìn giữ Cha Xứ và cộng đồng Dân Chúa của Ngài trong bình an

Thăng trầm của một xứ đạo

Maria Vũ Loan

Có một số nhà thờ ở vùng Chợ Lớn, thuộc Giáo hạt Chợ Quán, dù có những sinh hoạt sống động như nhiều xứ đạo khác nhưng hình như vẫn có một nét thầm lặng hơn những nơi khác. Nhà thờ Phanxicô Xaviê lại có một nhịp sống đặc biệt trong khi tuần có cử hành Thánh lễ tiếng Việt, tiếng Hoa và nhà thờ này gắn liền với chặng đường lịch sử của người Hoa Công giáo sống tại vùng Chợ Lớn, Việt Nam.

Chặng đường hình thành và phát triển Giáo xứ Phanxicô Xaviê

Trước đây, giảng đạo cho người Hoa là một việc mà Giáo phận Đàng Trong có quan tâm đến. Vì thế, vào năm 1865, một linh mục của Hội Thừa Sai Paris là cha Philippe, thuộc Giáo phận Quảng Đông đã đến thành lập một nhà thờ đầu tiên cho người Hoa tại Chợ Lớn, dù lúc đó chỉ có khoảng hơn mười người Hoa Công giáo định cư tại đây.

Ban đầu, người ta gọi là Nhà thờ Thanh Nhân, nghĩa là người Thanh, vì lúc đó ở Trung Hoa đang là triều đại Mãn Thanh. Một ngày nọ, Thống đốc Nam Kỳ thăm vùng Chợ Lớn, thấy ngôi nhà thờ bé nhỏ, nghèo nàn, ông ra lệnh dùng ngân quỹ Nhà Nước dể xây nhà thờ thứ hai, trên thửa đất rộng hơn và cách đó không xa. Đó là nhà thờ thứ hai ở Chợ Lớn và cũng là nhà thờ duy nhất dành cho người Hoa ở xứ Nam Kỳ.

Nhà thờ Thanh Nhân (nhà thờ thứ hai, năm 1866)

Vào năm 1898, Đức Cha Jean Dépierre, Giám mục Sài Gòn, thấy rằng họ đạo người Hoa mỗi ngày một suy giảm, từ 100 người giảm còn 40 người, nên đã quyết định cử cha Phanxicô Xaviê Tam Assou (đọc theo tiếng Hán là Đàm Á Tô) là người Hoa biết đủ loại tiếng Trung Quốc, vào Chợ Lớn để làm hồi sinh lại lòng đạo. Cha mua khu đất rộng đẹp ngay trung tâm Chợ Lớn và khởi sự xây dựng nhà thờ mới, chính là ngôi thánh đường Phanxicô Xaviê hiện nay.

Những con số đẹp

Vì nhà thờ được hình thành từ cuối thế kỷ 19 nên những con số đầu tiên phải là những con số về thời gian gắn liền với những biến cố đặc biệt của giáo xứ:

Năm 1934 cha Tam qua đời. Từ đó giáo xứ xuống dốc, giáo dân bỏ đạo cũng đông. Mãi đến 1952, các cha thừa sai Paris từ Quảng Tây (Trung Quốc) sang mới bắt đầu khởi sắc lại.

Năm 1960 đã có một tiểu chủng viện dành cho người gốc Hoa tại Sài Gòn. Năm 1960 tiểu chủng viện đặt tại Nhà thờ Đức Bà Hòa Bình (đường Nguyễn Thái Bình, Quận 1). Năm 1963 xây tiểu chủng viện mới ở Phú Lâm (nay là 54, Kinh Dương Vương, Quận 6).

Năm 1963 thầy phó tế Stêphanô Trần Đạt Minh, giáo phận Hồng Kông chịu chức linh mục tại khuông viên nhà thờ; sau đó trở thành linh mục phụ tá từ năm 1963 đến 1975.

Năm 1972, Đức Tổng Giám mục Phaolô Nguyễn Văn Bình phê chuẩn bản Quy chế Hội Đồng Giáo Xứ Nhà thờ Phanxicô Xaviê gồm 9 chương.

Năm 1974 thầy Stêphanô Huỳnh Trụ, phó tế đầu tiên của họ đạo, được thụ phong linh mục ngay tại khuông viên nhà thờ.

Nhưng những con số sau đây của giáo xứ mới thật sự đẹp, chính là các cơ sở tôn giáo do quý cha sở Phanxicô Xaviê đã dầy công gầy dựng. Đó là:

Năm 1952, cha sở Robert Lebas mở Nhà nguyện Đức Bà Hòa Bình, nay trở thành Giáo xứ Đức Bà Hòa Bình.
Năm 1953, cha Joseph Guimet mở thêm Giáo điểm Bình Tây, nay là Giáo xứ Bình Phước.
Năm 1962, cha Joseph Guimet mở thêm Giáo điểm Phú Lâm, một nhà thờ dành cho giáo dân Hoa và Việt, nay là Giáo xứ Chúa Hiển Linh.
Năm 1968, cha Joseph Guimet xây một nhà thờ trên đường An Bình, nay trở thành Giáo xứ Thánh Giuse. Cũng năm ấy Gabriel Lajeune mua thêm đất dựng hai nhà nguyện, nay thuộc Giáo xứ Bình Thới.
Năm 1974 xây nhà nguyện cho giáo dân người Hoa trong địa giới Giáo xứ Hiền Hòa, Giáo ph