Ông Lê Viết Hải: Nâng chuẩn năng lực để xây dựng Việt vươn ra quốc tế

news

(Nhà đầu tư) Để mở rộng thị trường ra nước ngoài, doanh nghiệp xây dựng Việt Nam cần tiếp tục nâng cao trình độ chuyên môn, chất lượng thi công và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Theo ông Lê Viết Hải, đây không chỉ là yêu cầu để cạnh tranh ở những thị trường mới, mà còn là nền tảng giúp doanh nghiệp khẳng định năng lực và nâng tầm vị thế của ngành xây dựng Việt Nam.

Ông Lê Viết Hải, Chủ tịch Tập đoàn Xây dựng Hòa Bình. Ảnh: NVCC

Đất nước bước vào kỷ nguyên mới, hàng loạt công trình xây dựng được khởi công tạo động lực tăng trưởng cũng như đặt nền móng cho diện mạo mới. Ông Lê Viết Hải, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Xây dựng Hòa Bình (mã HBC), nhìn nhận đây là cơ hội rất rõ ràng cho các nhà thầu. Đồng thời, bên cạnh làm chủ trên sân nhà, doanh nghiệp xây dựng cũng cần nâng tầm để vươn mình thế giới.

Cơ hội lấy lại vị thế trên bàn đàm phán

Hàng loạt công trình xây dựng được khởi công đang mở ra chu kỳ tăng trưởng mới cho ngành xây dựng. Ông nhìn nhận cơ hội này như thế nào?

Ông Lê Viết Hải: Trong một thời gian dài, ngành xây dựng phải đối mặt với tình trạng dư thừa năng lực thi công so với nhu cầu thị trường, nhất là sau đại dịch covid-19. Khi số lượng nhà thầu nhiều hơn khối lượng công việc, cạnh tranh thường tập trung vào giá. Để giành được hợp đồng, doanh nghiệp sẵn sàng đưa ra mức giá thấp, thậm chí chấp nhận biên lợi nhuận rất mỏng hoặc thua lỗ với mục tiêu có nguồn việc, nuôi đội quân, duy trì hoạt động liên tục.

Không chỉ vậy, nhà thầu còn phải gánh những điều kiện giao thầu rất bất lợi, đặc biệt là không có bảo lãnh thanh toán. Thậm chí, chủ đầu tư còn ép nhà thầu phải thị công nhiều hạng mục phát sinh trong khi chưa được phê duyệt. Việc thiếu các cơ chế bảo đảm thanh toán hiệu quả khiến doanh nghiệp có thể phải bỏ ra nguồn lực lớn để triển khai công trình nhưng không thu hồi vốn đúng tiến độ. Khi dòng tiền bị kéo dài, áp lực tài chính tiếp tục gia tăng, ảnh hưởng đến khả năng duy trì hoạt động và triển khai những dự án mới.

Tuy nhiên, từ năm ngoái đến nay, với hàng loạt dự án được khởi công, thị trường xây dựng đã xuất hiện những thay đổi theo hướng khác. Tình trạng thiếu hụt nhân công và vật liệu xây dựng, có nhiều dự án không có người làm, chủ đầu tư mời thầu khó khăn.

Sự thay đổi này mở ra khả năng để các nhà thầu cải thiện vị thế trong đàm phán với chủ đầu tư. Đây là cơ hội rất rõ ràng để xây dựng phương thức nhận thầu lâu dài, làm việc với chủ đầu tư trên cơ sở minh bạch về chi phí, bao gồm cả phần lợi nhuận dành cho nhà thầu.

Cơ hội là rõ ràng nhưng những khó khăn của ngành xây dựng như công nợ lớn, chi phí nhân công, vật liệu tăng cao thì sao? Theo ông, có những giải pháp nào để xử lý?

Ông Lê Viết Hải: Cơ hội cải thiện vị thế không đồng nghĩa những khó khăn của nhà thầu sẽ sớm được giải quyết. Hiện nay, chi phí nhân công và nhiều khoản chi phí khác tại Hòa Bình đã tăng rất mạnh, có những khoản tăng gấp đôi. Diễn biến này tạo áp lực lên các hợp đồng đã ký từ trước với đơn giá thấp, đặc biệt khi hợp đồng không có cơ chế điều chỉnh giá phù hợp.

Nhà thầu vì thế phải xử lý đồng thời sức ép từ các hợp đồng cũ và bài toán xây dựng cơ chế hợp đồng phù hợp hơn cho những dự án mới. Một công trình có giá trị lớn vẫn có thể kém hiệu quả nếu đơn giá không đủ bù đắp chi phí, tiến độ thanh toán kéo dài.

Đối với doanh nghiệp xây dựng, nơi hoạt động thi công đòi hỏi lượng vốn lưu động đáng kể, việc mở rộng doanh thu trong khi dòng tiền bị đình trệ có thể khiến áp lực tài chính gia tăng. Khả năng lựa chọn hợp đồng, kiểm soát giá thành, tiến độ thi công và công nợ vì vậy sẽ quyết định mức độ chuyển hóa cơ hội thị trường thành hiệu quả kinh doanh.

Do vậy, tôi cho rằng để tìm lại vị thế, nhà thầu cần chủ động nâng cao năng lực quản trị, từ tính toán chi phí, kiểm soát tiến độ đến lựa chọn những hợp đồng có hiệu quả. Đây cũng là điều kiện để doanh nghiệp tránh lặp lại tình trạng chạy theo doanh thu, nhận nhiều công trình nhưng không bảo đảm lợi nhuận và dòng tiền.

Tại Hòa Bình, chúng tôi đã áp dụng hệ thống quản lý chất lượng ISO 9000 từ năm 2001, từng bước chuẩn hóa quy trình và kiểm soát chất lượng trong hoạt động thi công suốt 25 năm và cũng không giữ riêng cho mình. Các nhà thầu phụ đều có thể tiếp cận, vận dụng hệ thống trong quá trình làm việc, kể cả khi họ triển khai dự án cho những nhà thầu khác.

Tuy nhiên, nỗ lực từ phía doanh nghiệp là chưa đủ. Tôi cho rằng ngành xây dựng cần những cơ chế bảo vệ quyền lợi nhà thầu rõ ràng hơn, đặc biệt liên quan đến nghĩa vụ thanh toán và các quy định trong hoạt động xây dựng. Khi nhà thầu phải gánh phần lớn rủi ro về vốn và thanh toán, khả năng duy trì chất lượng cũng như sự ổn định của hoạt động thi công sẽ bị ảnh hưởng.

Hoạt động kinh doanh của Hòa Bình đã cải thiện nhiều, doanh thu dự kiến về mức trước dịch từ 2028. Ảnh: HBC

Nâng chuẩn để vươn ra thị trường quốc tế

Trong bối cảnh đất nước vươn mình, ông đánh giá thế nào về triển vọng ra nước ngoài của doanh nghiệp xây dựng Việt?

Ông Lê Viết Hải: Khối lượng công việc trong nước đang rất lớn nên hiện tại chưa phải thời điểm thuận lợi để doanh nghiệp xây dựng ra nước ngoài. Nhưng tôi cho rằng doanh nghiệp xây dựng vẫn nên chuẩn bị cho giai đoạn thị trường nội địa bão hòa.

Trải qua nhiều thập kỷ thăng trầm cùng ngành xây dựng, tôi đánh giá các doanh nghiệp Việt Nam có đủ trình độ và năng lực để cạnh tranh quốc tế. Chúng ta đã triển khai được những công trình có ít lỗi, ít tai nạn và tốc độ thi công nhanh. Năng lực xây dựng của Việt Nam có tính cạnh tranh cao.

Dù vậy, để mở rộng thị trường, các doanh nghiệp cần tiếp tục nâng cao trình độ chuyên môn, chất lượng thi công và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Việc tham gia thị trường nước ngoài không chỉ giúp doanh nghiệp mở rộng quy mô doanh thu mà còn tạo cơ hội mang ngoại tệ về cho đất nước, gia tăng đóng góp của ngành xây dựng đối với nền kinh tế.

Tuy nhiên, con đường này không chỉ phụ thuộc vào nỗ lực của từng doanh nghiệp. Theo tôi, ngành xây dựng cần có chiến lược phát triển ở cấp quốc gia, bắt đầu từ việc cung cấp thông tin thị trường, xác định những địa bàn phù hợp và đánh giá năng lực của doanh nghiệp Việt Nam trước khi tham gia. Một vấn đề khác là chuẩn hóa nguồn nhân lực. Muốn đưa đội ngũ kỹ sư và lao động xây dựng ra nước ngoài, Việt Nam cần có chiến lược đào tạo, đồng thời thúc đẩy việc công nhận bằng cấp, chứng chỉ chuyên môn theo tiêu chuẩn quốc tế.

Người Việt Nam có thể được đào tạo bài bản và có năng lực chuyên môn tốt, nhưng nếu bằng cấp không được công nhận tại thị trường tiếp nhận, việc tìm kiếm cơ hội nghề nghiệp vẫn gặp trở ngại. Điều này đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo, chuẩn hóa chương trình học và tăng cường công nhận lẫn nhau về năng lực chuyên môn. Bên cạnh đó, các quy định về giấy phép hành nghề và điều kiện tiếp nhận lao động tại từng quốc gia cũng là rào cản cần được tháo gỡ.

Ví dụ, Singapore có cơ chế tiếp nhận lao động từ một số nước như Malaysia và Indonesia, trong khi việc đưa lực lượng lớn lao động Việt Nam sang làm việc vẫn gặp nhiều khó khăn. Một phần nguyên nhân nằm ở việc Việt Nam chưa có đầy đủ các thỏa thuận song phương phù hợp, đặc biệt trong lĩnh vực xây dựng. Dù đã ký nhiều hiệp định với các quốc gia, việc thúc đẩy hợp tác và tạo điều kiện cho doanh nghiệp, nhân lực xây dựng Việt Nam tham gia thị trường quốc tế vẫn cần được chú trọng hơn.

Với riêng Hòa Bình, ông đánh giá công ty đã phục hồi ra sao? Mất bao lâu để trở về thời điểm trước dịch covid-19?

Ông Lê Viết Hải: Những thay đổi của thị trường mở ra cơ hội cho các nhà thầu nói chung và Hòa Bình nói riêng. Hoạt động kinh doanh của tập đoàn đang có dấu hiệu cải thiện, song hạn chế về dòng tiền tiếp tục là một trong những vấn đề cần giải quyết.

Khối lượng công việc hiện nay khá lớn, so với năm ngoái đã tăng gấp đôi và năm 2027 dự kiến tăng khoảng 50%. Tôi cho rằng, doanh thu của công ty có thể trở lại mức của những năm trước dịch bệnh covid-19 từ năm 2028. Song, xét về lợi nhuận thì năm 2026 không tốt do vấn đề trượt giá, chi phí nhân công và các chi phí khác tăng rất mạnh.

Mặt khác, du lịch đang phục hồi rất tốt, các công trình nghỉ dưỡng được khởi động lại. Đây vốn là thế mạnh của Hòa Bình nên tôi rất tin trưởng vào triển vọng của công ty.

Xin cám ơn ông!

Đọc chi tiết bài viết tại nhadautu.vn